Sigara vücuduna nasıl zarar verir
Sigara akciğerleri, kalbi, beyni, cildi ve bağışıklığı, yani her organ sistemini nasıl etkiler ve bıraktığında her birinde neler değişir.
Sigara dumanı 7.000'den fazla kimyasal içerir; bunların en az 69'u bilinen kanserojendir (ABD Ulusal Kanser Enstitüsü, NCI; CDC en az 70 diyor). Bu kimyasalların hücre ve organ düzeyinde gerçekte ne yaptığını anlamanın amacı seni korkutup sigarayı bıraktırmak değil. Amaç, vücudunun neyle uğraştığının ve neleri onarabileceğinin doğru bir resmini sana vermek.
Sigaranın verdiği zarar organ sistemleri arasında eşit dağılmaz. Bazı etkiler ani gelir ve bıraktığında hızla geri döner. Bazıları on yıllar boyunca birikir ve düzelmesi yıllar alır. Bazı risk düşüşleri hızlıdır: kalp hastalığının fazladan riski, hangi kuruma baktığına göre bir ile altı yıl arasında bir noktada sigara içen birinin riskinin yarısına iner. Akciğer kanseri riski gibi diğerleri daha yavaş azalır, ama 10 yılı aşkın bir sürede yine de anlamlı ölçüde düşer.
Kalp ve damar sistemi
Nikotin her sigarada kalp hızını ve kan basıncını yükseltir. Yanmadan çıkan karbonmonoksit hemoglobine oksijenden yaklaşık 245 kat daha kolay bağlanır ve kanının oksijen taşıma kapasitesini düşürür. Zamanla sigara, atardamar duvarlarında plak birikmesi olan aterosklerozu hızlandırır ve kan pıhtısı oluşma olasılığını artırır. Sigara, koroner kalp hastalığının ve inmenin başlıca nedenlerinden biridir.
İyi haber şu: NHS'e göre nabzın son sigarandan sonraki 20 dakika içinde normale dönmeye başlar, karbonmonoksit de sonraki saatler ve günler içinde kanından temizlenir. Kalp hastalığının fazladan riski, sigara içmeye devam eden birinin riskinin yarısına iner, ama kaynaklar bunun ne zaman olduğu konusunda ayrışıyor: NHS, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Amerikan Akciğer Derneği (American Lung Association) bir yıl diyor; 2020 tarihli Surgeon General raporu dört ila beş yıl, CDC ise üç ila altı yıl olarak tahmin ediyor. 15 yılda koroner kalp hastalığı riski hiç sigara içmemiş birininkine yakındır.
Solunum sistemi
Sigara dumanı, hava yollarını kaplayan ve kiri, bakterileri ve mukusu akciğerlerden dışarı süpüren minik tüy benzeri yapıları, yani silyaları felç eder. Silyalar çalışmayınca akciğerler öksürüğe dayanır; sigara içenlerin öksürmesinin nedeni budur. Zamanla hava yollarındaki iltihap kronik bronşite yol açar, alveol duvarlarının yıkımı da amfizeme.
NHS'e göre 3 ila 9 ay sonra, akciğer fonksiyonu arttıkça öksürük, hırıltı ya da nefes sorunları düzeliyor olacaktır. Hava yollarının temizlenmesi daha erken toparlanır: bir çalışmada burnun mukus temizleme hızı, bıraktıktan yaklaşık 15 gün sonra normal aralığa dönmüştü. Amfizem gibi zaten oluşmuş hasar geri dönmez, ama sigarayı bırakmak daha fazla kaybı yavaşlatır.
Beyin ve sinir sistemi
Nikotin, beyindeki nikotinik asetilkolin reseptörleri üzerinde güçlü bir agonisttir. Sürekli maruz kalmak beynin bu reseptörleri çoğaltmasına yol açar; bağımlılığın fiziksel temeli böyle oluşur. Nikotin ayrıca beynin ödül merkezi olan nucleus accumbens'te dopamin salımını uyarır ve bu da sigara içme davranışını sinirsel düzeyde pekiştirir.
Bıraktığında ilk haftalarda moral bozukluğu ve dikkat dağınıklığı sık görülür; NHS'e göre yoksunluk belirtileri ortalama üç ila dört hafta sürer. Bir beyin görüntüleme çalışmasında reseptör düzeyleri 6 ila 12 hafta içinde sigara içmeyenlerin düzeyine döndü; bir başka çalışma da sigara içenlerin düşük dopamin üretme kapasitesinin üç ay sigarasız kaldıktan sonra normale döndüğü izlenimini verdiğini buldu.
Bu yazılar neleri kapsıyor
Sigaranın tek tek organ sistemleri üzerindeki özgül sağlık etkileri, her tür hasarın ardındaki mekanizmalar ve araştırmaların iyileşme seyri hakkında gösterdikleri. Her yazı dayandığı çalışmalara ve sağlık kuruluşlarına bağlantı verir ve bunların nerede ayrıştığını söyler.