Sigara ve ruh sağlığı: Sigara ile ruh hâli arasındaki gerçek ilişki

Ruh sağlığı sorunları olan kişiler genel nüfustan çok daha yüksek oranlarda sigara içer. 20 ülkeden 42 çalışmayı inceleyen bir meta-analiz, şizofrenisi olan kişilerin sigara içme olasılığının genel nüfusa göre yaklaşık 6 kat (OR 5,9) olduğunu buldu. Sigara depresyon ve kaygı yaşayanlar arasında da daha yaygındır.

Yaygın inanç, insanların kendilerini tedavi etmek için sigara içtiğidir. Kanıtlar daha işe yarar bir yönü gösteriyor: Bırakmak ruh sağlığını kötüleştirmez, ortalamada iyileştirir.

Kaygı çelişkisi

Sigara içenlerin çoğu bir sigaranın onları sakinleştirdiğini hisseder. Bu sakinliğin bir kısmı, sigarasız kalmanın gerginliğinden — sigaralar arasında biriken yoksunluktan — kurtulmaktır. NHS bunu açıkça söylüyor: sigaranın rahatlamana ve stres ile kaygıyla başa çıkmana yardım ettiğini düşünebilirsin — aslında tersi doğru.

Bıraktıktan sonraki kanıtlar bu resimle uyuşuyor. Tamamen bırakan 101 bağımlı sigara içiciyle yapılan bir çalışmada kaygı bıraktıktan sonra artmadı — ilk haftadan itibaren azaldı. Yazarlar, diğer çalışmaların kaydettiği kaygının bırakmanın kendisinden değil, kaymalardan kaynaklanıyor olabileceğini öne sürüyor.

Sigara ve depresyon

Düşük ruh hâli temel yoksunluk belirtilerinden biridir; bu yüzden ilk haftalarda bir düşüş yaygındır. Daha uzun vadede 102 çalışmayı inceleyen Cochrane derlemesi, depresyon belirtilerinin bıraktıktan sonra sigara içmeye devam etmeye göre daha düşük olduğunu buldu; aynı iyileşme ruh sağlığı sorunu tanısı almış kişilerde de görüldü.

Bir uyarı: Kendi başına bırakan kişilerle yapılan bir çalışmada bıraktıktan sonraki düşük ruh hâli, yeniden sigara içmeye başlamayı öngördü. Depresyon geçmişin varsa, ruh hâlinin izlenebilmesi için aile hekimine bıraktığını söyle. Kendine zarar verme düşüncen varsa hemen 112'yi ara; beklemeden yardım al.

Sigara ve şizofreni

Şizofrenide sigara içme oranları özellikle yüksektir. Araştırmacıların öne sürdüğü açıklamalar arasında nikotinin dikkat üzerindeki kısa vadeli etkileri ve ortak genetik etkenler var; hiçbiri kesinleşmiş değil.

Önemli bir ilaç etkileşimi: Tütün dumanı, klozapin ve olanzapin dahil birkaç antipsikotiği temizleyen karaciğer enzimini (CYP1A2) hızlandırır. Bıraktıktan sonra kandaki ilaç düzeyleri yükselebilir ve dozların azaltılması gerekebilir. Bu ilaçları kullanan herkes sigarayı tek başına değil, psikiyatristinin ya da aile hekiminin katılımıyla bırakmalı.

DEHB ve TSSB

Sigara, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan kişilerde ve travma yaşamış kişilerde de daha yaygındır. Aktarabileceğimiz güvenilir rakamlar bulamadık. Bu durumlardan biri sende varsa aynı ilkeler geçerli: ilaç ve destekle bırakmak ve ruh sağlığı ekibini bilgilendirmek.

Bıraktıktan sonra ruh sağlığına ne olur

102 çalışmayı ve 169.500'den fazla kişiyi inceleyen Cochrane derlemesi, ruh sağlığının bırakmanın sonucu olarak kötüleşmediği ve bırakmanın kaygı, depresyon ve karışık kaygı-depresyon belirtilerinde küçük ila orta düzeyde iyileşmelerle ilişkili olduğu sonucuna vardı — hem genel nüfusta hem de ruh sağlığı sorunları olan kişilerde. 26 çalışmayı inceleyen daha önceki bir derleme, iyileşmenin büyüklüğünün ruh hâli ve kaygı bozukluklarında antidepresan tedaviye eşit ya da ondan büyük olduğunu buldu. NHS, ruh sağlığı faydalarını hissetmeye başlamanın 6 hafta kadar kısa sürebileceğini söylüyor.

Bunlar gözlemsel çalışmalar olduğu için kesinlik çok düşük ile orta arasında değişiyor. Ama yön tutarlı.

Sigara bırakma ilaçları ve ruh sağlığı: Yaklaşık yarısının psikiyatrik geçmişi olan 8.144 sigara içiciyle yapılan EAGLES çalışması, vareniklin ya da bupropiyonun nikotin bandına ya da plaseboya kıyasla orta veya ağır nöropsikiyatrik yan etkilerde anlamlı bir artışa yol açmadığını buldu. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) 2016'da kara kutu uyarısını kaldırdı, ama riskin “is still present, especially in those currently being treated for mental illnesses” (hâlâ var olduğunu, özellikle şu anda ruhsal hastalık tedavisi görenlerde) belirtti — bu yüzden ruh sağlığın hakkında doktorunu bilgilendir ve ruh hâlin ya da davranışların değişirse hemen yardım al.

Sıkça sorulan sorular

Sigara kaygıya ve depresyona iyi gelir mi?

Öyle hissettirebilir, çünkü bir sigara sigarasız kalmanın gerginliğini giderir. Ama Cochrane derlemesi kaygı ve depresyon belirtilerinin bıraktıktan sonra sigara içmeye devam etmeye göre daha düşük olduğunu buldu ve NHS “sigara rahatlamana yardım eder” düşüncesinin tersinin doğru olduğunu söylüyor.

Ruhsal hastalığı olan kişiler neden daha çok sigara içer?

Nedenleri kesinleşmiş değil. Araştırmacılar nikotinin dikkat ve ruh hâli üzerindeki kısa vadeli etkilerine, ortak genetik etkenlere ve sigaralar arasındaki gerginliğin kaygı gibi hissettirmesine işaret ediyor. Nedeni ne olursa olsun, bırakmak ruh sağlığı sorunları olan kişilerde de ruh sağlığını ortalamada iyileştirir.

Depresyonun varsa sigarayı bırakmak güvenli mi?

Evet, destekle. Yoksunluk sırasında ruh hâli düşebilir ve bir çalışmada bıraktıktan sonraki düşük ruh hâli yeniden başlamayı öngördü; bu yüzden aile hekimine bıraktığını söyle. Vareniklin, bupropiyon ve NRT'nin hepsi kullanılabilir — EAGLES çalışması ciddi ruh sağlığı yan etkilerinde anlamlı bir artış bulmadı — ama doktorunun geçmişini bilmesi gerekir. Klozapin, olanzapin ya da benzeri ilaçlar kullanıyorsan, bıraktıktan sonra dozların ayarlanması gerekebilir.

İlgili yazılar: Sigarayı bırakmak ve kaygı, Nikotinin beyne etkisi, Nikotin bağımlılığı: Nasıl işler