Sigara ve cilt yaşlanması: sigara içenler neden daha yaşlı görünür (ve bırakınca ne değişir)
Sigaranın ciltte gözle görülen yaşlandırıcı etkisi belirgin olabilir. 1985 tarihli bir klinik çalışmada bir doktor, 10 yıl ya da daha uzun süredir sigara içenlerin yaklaşık yarısını yalnızca yüzlerine bakarak ayırt etti; sigara içmeyenlerin hiçbirini sigara içen sanmadı. O çalışmanın verdiği ad olan “sigara içen yüzü”, tütünün cilde zarar verdiği birçok mekanizmayı yansıtan belirli kırışıklık, doku ve renk örüntülerini kapsar.
Bu, kozmetik bir kaygıdan ibaret değil. Cilt yaşlanması kolajende, dolaşımda ve oksidatif streste olan ve vücudun her yerinde süren hasarı yansıtan sistemik değişiklikleri gösterir.
Mekanizmalar
1. Kolajen yıkımı
Kolajen, cildin temel yapısal proteinidir; cilde çekme dayanımı, esneklik ve hacim verir. Sigara kolajeni birkaç yoldan yıkar:
Daha az yeni kolajen: 47 sigara içen ve 51 içmeyen kişiyle yapılan bir çalışmada sigara içenlerin cildi %18 daha az tip I ve %22 daha az tip III kolajen üretiyordu ve kolajeni parçalayan MMP-8 enziminin düzeyi iki katıydı.
Daha fazla yıkım: Ayrı bir cilt örneği çalışması, sigara içenlerin cildinde kolajeni parçalayan bir başka enzim olan MMP-1'in belirgin biçimde daha fazla olduğunu buldu.
Net sonuç: Daha az kolajen yapılması ve daha fazlasının yıkılması, sigara içenlerin cildinde görülen incelme, gevşeme ve kırışmayla örtüşür.
2. Ciltte azalan kan akışı
Nikotin cildin kan damarlarını daraltır (bkz. nikotinin kalbe etkisi); duman da kanın taşıdığı oksijen miktarını azaltan karbonmonoksiti ekler.
Sonuçları:
- Cilt hücrelerine (dermis ve epidermis) daha az oksijen ulaşır
- Daha az besin ulaşır; cilt hücreleri daha kötü beslenir
- Metabolik atıklar daha az temizlenir
Azalan kan akışının, çok sigara içen pek çok kişinin cildinin solgun ya da gri görünmesinin nedenlerinden biri olduğu düşünülüyor.
3. Oksidatif stres
Sigara dumanı büyük miktarda serbest radikal ve reaktif oksijen türü (ROS) içerir. Laboratuvar ve cilt çalışmalarında bunlar hücrelere ve yapılara zarar verir:
- Lipid peroksidasyonu: Hücre zarındaki yağların oksidasyonu, hücrenin bütünlüğünü bozar
- Protein karbonilasyonu: Yapısal proteinlerin oksidatif değişimi
- DNA hasarı: Oksidatif stres, cilt hücrelerinde DNA zincirlerinde kırılmalara ve baz değişikliklerine yol açar
- Vitamin tükenmesi: Antioksidan vitaminler (C, E), dumanın yol açtığı oksidatif stresle savaşırken tükenir ve cilt hücreleri daha korunmasız kalır
4. Tekrarlanan yüz hareketleri
Sigara içmek fiziksel olarak dudakları (sigaranın etrafında) tekrar tekrar büzmeyi ve gözleri (dumana karşı) kısmayı içerir. Her nefeste tekrarlanan bu hareketlerin, “sigara içen yüzünü” belli eden ağız ve göz çevresindeki çizgileri derinleştirdiği düşünülüyor.
5. Bozulan yara iyileşmesi
Azalan kan akışı, azalan kolajen yapımı, zayıflayan bağışıklık işlevi ve oksidatif stres bir araya gelince sigara içenlerin cildi daha yavaş iyileşir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), sigara içenlerde ameliyattan sonra enfeksiyonlar ve geciken ya da bozulan yara iyileşmesi dahil komplikasyon riskinin daha yüksek olduğunu ve yaklaşık dört hafta ya da daha önce bırakmanın bu riski düşürdüğünü söylüyor. Planlanmış bir ameliyatın varsa cerrahına sigara içtiğini söyle.
Sigara içen yüzü neye benzer
Klinik özellikleri:
- Ağız çevresinde dikey kırışıklıklar: Dudaklardan dışa doğru uzanan çizgiler; dudakları tekrar tekrar büzmenin bunları derinleştirdiği düşünülür
- Yanak ve çene yanlarında kırışma: “İçine çökmüş” ya da “çökük” bir görünüm
- Kaz ayakları ve göz çevresinde kırışma: Aynı yaştaki sigara içmeyenlere göre daha derin ve daha yaygın
- Kösele gibi doku: Kolajenden zengin cildin yumuşak esnekliğinin kaybı
- Düzensiz renk: Oksidatif hasardan ve bozulan melanin üretiminden kaynaklanan lekeli bir görünüm
- Solgunluk ya da grimsi ton: Ciltte süregen hipoperfüzyondan (azalan kan akışından) kaynaklanır
1985 tarihli bir klinik çalışmada on yıl ya da daha uzun süre sigara içmiş kişilerin yaklaşık yarısında bu özellikler vardı; sigara içmeyenlerde bu oran %8'di.
Sigara cildini ne kadar yaşlandırır?
Bunu yıl olarak ifade eden güvenilir bir çalışma bulamadık. En iyi kanıt, aynı genleri paylaşan tek yumurta ikizlerinden geliyor: Kimin sigara içtiğini bilmeyen değerlendiricilerin puanladığı 79 ikiz çiftiyle yapılan bir çalışmada sigara içen ikizin üst göz kapağı cildi daha kötüydü, alt göz kapağı ve yanak torbaları, burun ve ağız yanındaki çizgileri daha derindi, üst dudak kırışıklıkları ve sarkan gıdısı daha fazlaydı. Sigara içme geçmişinde beş yıllık bir fark bile görünüyordu.
Sigarayı bıraktıktan sonra cildin iyileşmesi
İyileşme gerçektir ama kısmidir ve ne kadar uzun süre, ne kadar çok sigara içtiğine bağlıdır:
Sigarayı bıraktıktan sonra cildi ölçen az sayıda çalışma var; bu yüzden aşağıda bir takvim değil, bilinenleri bulacaksın:
Dolaşım: NHS'e göre sigarayı bıraktıktan sonraki 2 ila 12 hafta içinde dolaşımın düzeldiği için kan kalbine ve kaslarına çok daha iyi pompalanır.
Cilt tonu: Sigarayı bırakmak için tedavi gören 84 kişiyle yapılan bir çalışmada, bırakmayı başaranlarda tedaviye başladıktan 4 ila 12 hafta sonra cilt açıklığı iyileşme eğilimi gösterdi. Daha fazlası için sigarayı bırakınca cilt nasıl düzelir yazısına bak.
Geri dönmeyenler: Önceden oluşmuş derin kırışıklıkların, özellikle ağız çevresindeki çizgilerin kaybolması pek olası değildir. Sigarayı bırakmak, hasara yenisini eklemeyi durdurur.
Profesyonel cilt tedavileri (retinoidler, C vitamini serumları, dolgular, lazerle yüzey yenileme), yalnızca sigarayı bırakmanın geri döndürmediği şeylere yardımcı olabilir.
Sıkça sorulan sorular
Sigarayı bırakınca cilt düzelir mi?
Düzelebilir. NHS'e göre dolaşım 2 ila 12 hafta içinde iyileşir; küçük bir çalışma da başarılı bir bırakmanın 4 ila 12. haftalarında cilt tonunun açılma eğiliminde olduğunu buldu. Önceden oluşmuş derin kırışıklıkların kaybolması pek olası değil, ama sigarayı bırakmak hasara yenisini eklemeyi durdurur.
Sigarayı bıraktıktan sonra cildin daha iyi görünmesi ne kadar sürer?
Güvenilir bir takvim yok. 84 kişiyle yapılan bir çalışmada, bırakanlarda sigara bırakma tedavisine başladıktan 4 ila 12 hafta sonra cilt açıklığı iyileşme eğilimi gösterdi. Doku ve kırışıklıklardaki değişiklikler iyi ölçülmemiş.
Sigara içenler neden daha yaşlı görünür?
Birden fazla mekanizma var: kolajen yıkımı (azalan yapım + artan yıkım), süregen oksijen eksikliğine yol açan azalmış cilt kan akışı, dumandaki serbest radikallerin doğrudan oksidatif hasarı ve sigara içmenin tekrarlanan fiziksel yüz hareketleri. Tek yumurta ikizleriyle yapılan çalışmalar, sigara içme geçmişinde beş yıllık bir fark olsa bile sigara içen ikizin yüzünün gözle görülür biçimde daha hızlı yaşlandığını gösteriyor.
İlgili yazılar: Sigaranın verdiği hasar nasıl geri döner, Sigarayı bırakınca vücutta neler olur, Sigara ve kanser riski