Sigaranın bağışıklık sistemine etkisi: Savunmana ne yapıyorsun

Sigaranın bağışıklık sistemiyle ilişkisi çelişkili ve karmaşıktır: Bazı bağışıklık işlevlerini baskılarken bazılarını aşırı uyarır; ortaya basitçe zayıflamış değil, düzeni bozulmuş bir durum çıkar. Sigaranın enfeksiyon riski, kanser riski ve otoimmün hastalık üzerindeki çeşitli etkilerinin arkasında bu bağışıklık kaosu vardır.

Sigaranın bağışıklık etkilerine genel bakış

Binlerce zehirli bileşik içeren sigara dumanı, bağışıklığı birçok düzeyde etkiler:

• Doğal bağışıklık: İlk yanıt savunma sistemi hem uyarılır (iltihap) hem baskılanır (belirli savunma işlevleri bozulur)
• Kazanılmış bağışıklık: T hücresi ve B hücresi işlevi değişir; bunun enfeksiyona yanıt ve aşı etkinliği açısından sonuçları vardır
• Mukozal bağışıklık: Hava yollarındaki ve bağırsaktaki ilk savunma hattı ciddi hasar görür
• Otoimmün risk: Çelişkili biçimde, sigara bazı bağışıklık yanıtlarını baskılarken belirli otoimmün hastalıkların riskini artırır

Sigara bağışıklık savunmasını nasıl bozar

Mukoza ve hava yolu savunması

Sigaranın bağışıklığa en doğrudan zararı hava yollarında görülür:

Silya hasarı: Silyalar mukusu, mikropları ve partikülleri hava yollarından dışarı süpürür. Sigara onlara zarar verir ve bu temizlenmeyi yavaşlatır; akciğerlerin ilk savunmalarından biri zayıflar.

Mukusun bileşimi: Sigara mukusun kıvamını ve bileşimini değiştirir; mukus mikroplara karşı daha az etkili bir bariyer olur ve silyaların onu taşıması zorlaşır.

Alveoler makrofajların bozulması: Alveoler makrofajlar akciğerin bağışıklık nöbetçileridir; solunan partikülleri ve mikropları sürekli yoklarlar. Sigara içenlerde bu hücreler:

• Sigara dumanındaki partikül hacmi karşısında bunalır
• İşlevsel olarak bozulur — fagositoz kapasitesi (bakterileri yutma ve öldürme yeteneği) azalır
• Sitokin üretimleri değişir (mikroplara karşı sinyal daha az etkili olur)

Bu değişiklikler birlikte, sigara içenlerin neden daha sık göğüs enfeksiyonu geçirdiğini açıklamaya yardım ediyor (aşağıdaki rakamlara bak).

Doğal öldürücü (NK) hücrelerin bozulması

NK hücreleri, virüs bulaşmış hücreleri ve bazı tümör hücrelerini öldüren bağışıklık hücreleridir. Çalışmalar sigara içenlerde NK hücre etkinliğinin sigara içmeyenlerden düşük olduğunu buldu. Bunun, dumanın DNA'ya verdiği doğrudan hasarın üstüne sigaranın kanser riskine ne kadar eklediği bilinmiyor.

Nötrofil işlev bozukluğu

Nötrofiller en kalabalık beyaz kan hücreleridir ve bakteriyel enfeksiyona ilk yanıt verenlerdir. Sigara onları birçok yoldan etkiler:

• Süregelen uyarılma (kandaki nötrofil sayısında artış)
• Enfeksiyon bölgelerine göçün bozulması
• Bakterileri öldürme veriminin azalması
• Hava yollarındaki kronik hasara katkıda bulunan, dokuya zarar veren enzimlerin üretiminin artması

Dendritik hücre ve T hücresi etkileri

Dendritik hücreler bağışıklık sisteminin habercileridir — antijenlerle karşılaşır ve T hücrelerini harekete geçirirler. Sigara dendritik hücre işlevini bozar ve kazanılmış bağışıklık yanıtlarının verimini azaltır.

Sigara içenlerde T hücresi yanıtlarında şunlar görülür:

• CD4+ (yardımcı T hücresi) işlevinde azalma
• CD8+ (sitotoksik T hücresi) yanıtlarında değişiklik
• Bellek hücresi oluşumunda bozulma

B hücresi ve antikor etkileri

Sigara B hücresi işlevini ve immünoglobulin düzeylerini değiştirir. Sigara içenlerde genellikle şunlar görülür:

• Serumda daha düşük IgA düzeyi (solunum yolu savunması için kritik olan mukozal antikor)
• Bazı iltihap yanlısı immünoglobulinlerin daha yüksek düzeyi
• Aşılara karşı daha zayıf antikor yanıtı

Aşı yanıtı: En açık kanıt hepatit B için: Bir meta-analizde sigara içenlerin aşıya zayıf yanıt verme olasılığı yaklaşık 1,5 kattı. Diğer aşılarla ilgili çalışmalar daha az tutarlı. Aşılar sigara içenleri de korur; bu yüzden sana önerilen aşıları aksatma.

Sigara ve enfeksiyon riski

Pratikteki klinik etkisi:

Zatürre: 13 çalışmayı inceleyen bir meta-analizde halen sigara içenlerde toplum kökenli zatürre olasılığı yaklaşık 2 kattı (OR 2,17), eski sigara içicilerde ise yaklaşık 1,5 kat. CDC, bırakmanın bronşit ve zatürre gibi solunum yolu enfeksiyonlarını azalttığını söylüyor.

COVID-19: Birkaç analiz, halen sigara içenlerde COVID-19 sonuçlarının daha kötü olduğunu buldu; ama çalışma tasarımları farklıydı.

Tüberküloz: 2007 tarihli bir meta-analizde sigara tüberküloz hastalığı riskini kabaca 2 ila 2,7 kat artırıyordu. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tütün kullanımını tüberküloza yakalanmanın başlıca risk etkenleri arasında sayıyor.

Ameliyattan sonra: WHO'ya göre sigara içenler, yara sorunları dahil ameliyat sonrası komplikasyonlar açısından daha yüksek risk altında ve ameliyattan yaklaşık 4 hafta ya da daha uzun süre önce bırakmak bu riski düşürüyor.

Çelişki: Otoimmün hastalık riski

Sigara koruyucu bağışıklık işlevlerini baskılarken iltihap yanlısı yolları aşırı uyarır ve bağışıklık toleransının düzenini bozar; bu da birkaç otoimmün hastalığın riskini artırır:

• Romatoid artrit: Sigara, en iyi kanıtlanmış çevresel risk etkenlerinden biridir. Bir meta-analizde sigara içen erkeklerde RA olasılığı yaklaşık 1,9 kat, kadınlarda yaklaşık 1,3 kat, 20+ paket-yılda ise yaklaşık 2,3 kattı.
• Lupus (SLE): Sigara daha yüksek riskle bağlantılı
• Multipl skleroz: Sigara daha yüksek risk ve daha hızlı ilerlemeyle bağlantılı
• Crohn hastalığı: Sigara daha yüksek risk ve daha ağır bir seyirle bağlantılı

Bu etkiler bağışıklık baskılanmasını değil, bağışıklık düzensizliğini yansıtır — ama sigaranın bağışıklık işlevini iki yönde de ne kadar derinden çarpıttığını gösterir.

Bıraktıktan sonra iyileşme

Bağışıklık sisteminin her bir parçasının tam olarak ne kadar hızlı toparlandığına dair araştırmalar az; bu yüzden kaynak gösteremeyeceğimiz tarihler vermeyeceğiz. Kanıtların gösterdikleri:

• Hava yolları: NHS'e göre 3 ila 9 ay sonra, akciğer fonksiyonun düzeldikçe öksürük, hırıltı ya da nefes sorunların düzeliyor olacak. CDC, bırakmanın bronşit ve zatürre gibi solunum yolu enfeksiyonlarını azalttığını ekliyor. Daha fazlası akciğerlerin nasıl iyileşir yazısında.
• Zatürre: Yukarıdaki meta-analizde eski sigara içicilerin riski halen sigara içenlerinkinden düşüktü (OR 1,49'a karşı 2,17).
• Ameliyat: WHO'ya göre ameliyattan en az 4 hafta önce bırakmak komplikasyon riskini düşürüyor ve sigarasız kaldığın süre uzadıkça fayda artıyor.

Sıkça sorulan sorular

Sigara bağışıklık sistemini zayıflatır mı?

Evet. Sigara, hava yollarının temizlik sistemi ve akciğerdeki makrofajlar dahil birkaç bağışıklık savunmasını bozar. Halen sigara içenlerde zatürre olasılığı yaklaşık 2 kat ve tüberküloz riski artmış durumda; hepatit B aşısına da daha zayıf yanıt veriyorlar.

Sigarayı bıraktıktan ne kadar sonra bağışıklık sistemi toparlanır?

Çalışmalar güvenilir bir takvim vermiyor. NHS'e göre öksürük, hırıltı ya da nefes sorunları 3 ila 9 ay sonra düzeliyor olacak; CDC bırakmanın solunum yolu enfeksiyonlarını azalttığını söylüyor ve eski sigara içicilerin zatürre riski halen sigara içenlerden düşük. Ameliyat olacaksan, WHO'ya göre ameliyattan en az 4 hafta önce bırakmak komplikasyon riskini düşürüyor.

Sigara otoimmün hastalığa yol açabilir mi?

Sigara romatoid artrit riskini artırır — bir meta-analizde olasılık erkeklerde yaklaşık 1,9 kat, kadınlarda 1,3 kat; yoğun sigara kullanımında daha yüksek — ve lupus, multipl skleroz ve Crohn hastalığının daha yüksek riskiyle bağlantılıdır.

İlgili yazılar: Sigarayı bıraktıktan sonra akciğerler nasıl iyileşir, Sigara ve kanser riski, Sigara hasarının geri dönüş zaman çizelgesi