Nikotinin kalbe etkisi: her sigara içenin bilmesi gerekenler

Nikotin, kalp ve damarları etkileyen bir maddedir. Sigaradaki tek zararlı bileşik o değil — karbonmonoksit, oksidanlar ve partiküllerin hepsi katkıda bulunur — ama nikotinin kalp ve dolaşım sistemi üzerindeki doğrudan etkileri anında ortaya çıkar, ölçülebilir ve birikir.

Bu etkileri anlamak, sigarayı bırakmanın — nikotin replasman tedavisiyle bile — kalp ve damar riskini neden önemli ölçüde azalttığını açıklar. İnsanların bıraktıklarında fark ettikleri değişikliklerin birkaçının arkasındaki fizyolojiyi de açıklar.

Kısa vadeli etkiler: her sigarayla neler olur

Nikotin, soluduktan sonraki saniyeler içinde kana ulaşır. Önde gelen bir farmakoloji derlemesi kalp ve damarlar üzerindeki etkisini tek cümlede özetliyor: nikotin, katekolamin salgılatan, kalp atış hızını ve kalbin kasılma gücünü artıran, deri ve koroner damarlarını daraltan ve kan basıncını geçici olarak yükselten sempatomimetik bir maddedir. Sırayla bakalım:

Kalp atış hızı: adrenalin benzeri hormonların etkisiyle yükselir. Sık aktarılan sigara başına kesin rakamları bir kaynağa kadar izleyemedik, bu yüzden bir rakam vermiyoruz.

Kan basıncı: her sigarayla bir süre yükselir; sigara ve tansiyon yazısına bak.

Kasılma gücü: kalp hem daha hızlı hem daha güçlü atar, yani daha fazla iş yapar.

Koroner damarların daralması: kalp kasını besleyen damarlar daralır. Koroner arter hastalığı olanlarda bu, kalp kasına giden kan akışını azaltabilir.

Pıhtılaşma: 2020 tarihli Surgeon General raporu, bırakmanın kanın pıhtılaşma eğilimine dair belirteçleri azalttığı sonucuna varıyor — sigaranın kalp krizine giden yollarından biri.

Uzun vadeli etkiler: kalp ve damarlarda uzun vadeli tablo

Tekrarlanan kısa vadeli zararlar yıllar içinde birikerek kronik kalp-damar hastalığına dönüşür:

Hızlanan damar sertliği

Damar sertliği (ateroskleroz), koroner kalp hastalığının ve inmenin başlıca mekanizmasıdır. Sigara onu şu yollarla hızlandırır:

Damar iç yüzeyinin hasarı: Endotel (kan damarlarının iç yüzeyi) damar tonusunu ve iltihabı kontrol eder. Farmakoloji derlemesi nikotinin “endotel işlev bozukluğuna katkıda bulunabileceğini” söylüyor; tütün dumanındaki oksidanlar da buna ekleniyor. Randomize kontrollü bir çalışma, damar iç yüzeyinin işlevinin bıraktıktan bir yıl sonra düzeldiğini, sigaraya devam edenlerde ise düzelmediğini buldu.
LDL oksidasyonu: Sigara, kan dolaşımı da dahil vücudun her yerinde oksidatif stresi artırır. Okside LDL parçacıkları damar duvarlarındaki makrofajlar tarafından daha kolay alınır ve köpük hücresi oluşumunu hızlandırır — plak gelişiminde kilit bir adım.
Kronik iltihap: ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) sigaranın iltihaba yol açtığını söylüyor; iltihap da plak oluşumunda rol oynar.
Karbonmonoksit: Yanmadan gelen CO (nikotin değil) hemoglobinde oksijenin yerini alır; böylece kalp daha çok çalışırken daha az oksijen alır.

Kalp ritmi

Farmakoloji derlemesi, nikotinin adrenalin benzeri hormonları artırdığını ve bunun özellikle var olan bir kalp hastalığı olanlarda kalp ritmini etkileyebileceğini belirtiyor. Kalp ritmi sorunları, kalp yetmezliği ve ani kalp ölümü için 2020 tarihli Surgeon General raporu, bırakmanın riski düşürdüğüne dair kanıtları yeterli değil düşündürücü olarak derecelendiriyor; bu yüzden bunlar için bir zaman çizelgesi vermiyoruz.

Periferik damar hastalığı

Nikotinin damar daraltıcı etkileri koroner ve beyin damarlarıyla sınırlı değil. Kronik periferik damar daralması şunlara katkıda bulunur:

Periferik arter hastalığı (PAH) — bacaklara ve ayaklara giden atardamarların daralması
Buerger hastalığı — sigarayla güçlü biçimde ilişkili, iltihabi bir damar hastalığı
Ağır durumlarda kötü yara iyileşmesi ve uzuv ampütasyonu riski

NRT ve kalp: önemli bir ayrım

Kritik bir klinik nokta: nikotin replasman tedavisi, kalp-damar riskinin büyük kısmını yönlendiren yanma ürünleri (CO, oksidanlar, partiküller) olmadan nikotin verir. NRT'deki saf nikotin yukarıda anlatılan kısa vadeli etkilerin bir kısmını gerçekten yapsa da NRT'nin kalp-damar riski sigaraya devam etmekten çok daha düşüktür.

Farmakoloji derlemesi, kalp-damar hastalığı olan sigara içenlerde yapılan nikotin bandı klinik çalışmalarının plaseboya kıyasla kalp-damar olaylarında bir artış göstermediğini ve doz-yanıt eğrisi düz olduğu için sigaraya ek olarak nikotin ilacı almanın kalp atış hızında başka bir etki yapmadığını belirtiyor.

İstisna: yakın zamanda geçirilmiş bir kalp krizi ya da inme, kararsız ya da kötüleşen anjin veya ciddi bir kalp ritmi sorunu — NRT'ye ya da herhangi bir sigara bırakma ilacına başlamadan önce doktoruna danış. Stabil kalp hastalığında NRT, sigaraya devam etmekten çok daha güvenlidir.

Bıraktığında kalbine neler olur

İyileşme hızla başlar:

20 dakika: Kalp atış hızı normale doğru düşmeye başlar (NHS, WHO)
Günlerden haftalara: dinlenme nabzı ölçülebilir biçimde daha düşük; dolaşım 2 ila 12 hafta boyunca düzeliyor (NHS)
1 yıl: NHS ve WHO'ya göre koroner kalp hastalığının fazladan riski sigaraya devam eden birininkinin yaklaşık yarısı; 2020 tarihli Surgeon General raporu bu yarıya inmeyi 4–5 yıla, CDC ise 3–6 yıla koyuyor. Randomize kontrollü bir çalışma kan damarı işlevinin bir yılda düzeldiğini buldu
1–2 yıl: kalp krizi riski keskin biçimde düşer (CDC)
15 yıl: koroner kalp hastalığı riski sigara içmeyen birininkine yakın (CDC); WHO'ya göre sigara içmeyen birininkiyle aynı

WHO, kalp krizinden sonra bırakanların yeni bir kriz olasılığını yarıya indirdiğini de ekliyor.

Sıkça sorulan sorular

Nikotin kalp hastalığına yol açar mı?

Nikotin kalp atış hızını ve kan basıncını yükseltir, kan damarlarını daraltır ve damar iç yüzeyinin hasarına katkıda bulunabilir. Ama sigaranın kalbe verdiği zararın büyük kısmı dumandan gelir — karbonmonoksit, oksidanlar ve partiküller. Kalp hastalığı olan sigara içenlerde yapılan nikotin bandı çalışmalarının kalp-damar olaylarında bir artış bulmamasının nedeni de bu.

Sigarayı bırakınca kalp iyileşir mi?

Evet, büyük ölçüde. Kalp atış hızı dakikalar içinde düşmeye başlar ve birkaç gün içinde ölçülebilir biçimde daha düşüktür. NHS ve WHO, koroner kalp hastalığı riskini bir yıl sonra sigaraya devam eden birininkinin yaklaşık yarısı olarak veriyor; 2020 tarihli Surgeon General raporu bu yarıya inme için 4–5 yıl, CDC ise 3–6 yıl tahmin ediyor. CDC'ye göre 15 yılda sigara içmeyen birininkine yakın.

Sigara kalp krizine yol açabilir mi?

Evet. Sigara kalp krizlerinin başlıca nedenlerinden biri — Ulusal Kanser Enstitüsü'ne göre ABD'de sigaranın yol açtığı erken ölümlerin yaklaşık %39'undan kalp hastalığı ve inme sorumlu. Bunu daha hızlı plak birikimi, daha yüksek pıhtılaşma eğilimi ve koroner damarların daralması yoluyla yapar.

İlgili yazılar: Sigara ve tansiyon, Karbonmonoksit ve sigara, Sigarayı bırakınca nabız