Vapen en angst: waarom nicotine het erger maakt

Je neemt een trekje van je vape als je gestrest bent, en binnen een paar seconden voel je je rustiger. Die ervaring is echt. Maar een deel van wat het trekje wegneemt, is de ontwenning die sinds het vorige trekje is opgebouwd.

Dat is de kern van de paradox tussen nicotine en angst, en die begrijpen is een van de belangrijkste dingen die je kunt doen als je probeert te stoppen.

De cyclus van ontwenning en opluchting

Zo laat nicotine je geloven dat het je angst helpt:

1. Je ademt nicotine in. Daardoor komen dopamine en noradrenaline vrij, wat een kort gevoel van kalme concentratie geeft. Nicotine activeert ook GABA-banen, die een remmend (kalmerend) effect hebben op zenuwcircuits.

2. De nicotine wordt afgebroken. De halfwaardetijd van nicotine is ongeveer 2 uur. Als het niveau in je bloed daalt, komen je hersenen – die zich hebben aangepast aan de aanwezigheid van nicotine – in een toestand van relatief tekort. Dat geeft een lichte ontwenning: onrust, prikkelbaarheid, moeite met concentreren en angst.

3. Je vapet opnieuw. De ontwenningsverschijnselen verdwijnen. Jij ervaart dat als "stress kwijt".

4. Herhaal, honderden keren per dag.

Het idee achter deze kringloop is dat een deel van de angst die een vape wegneemt, angst is die de vorige vape heeft opgeroepen. Mensen die geen nicotine gebruiken, maken stap 2 helemaal niet mee.

Het meeste rechtstreekse bewijs komt van rokers, omdat vapers nog niet op deze manier zijn onderzocht. In een studie bij 491 rokers in stoppen-met-rokenklinieken van de NHS meldden wie zes maanden gestopt bleven duidelijk minder angst, terwijl wie weer ging roken een kleine stijging meldde. De auteurs concludeerden dat de gegevens "contradict the assumption that smoking is a stress reliever" – ingaan tegen de aanname dat roken stress wegneemt. De nicotine en de ontwenningscyclus zijn dezelfde, of ze nu uit een sigaret of een vape komen, dus het is redelijk om een vergelijkbaar patroon te verwachten – zie stoppen met roken en angst – maar bij vapers is dat niet gemeten.

Wat nicotine met je stressreactie doet

Receptoren die nicotine verwachten

Regelmatig nicotinegebruik vergroot het aantal nicotinerge acetylcholinereceptoren in de hersenen, vooral van het type alfa-4-bèta-2. De hersenen passen zich aan om te werken met nicotine erbij, en als het niveau daalt, toont die aangepaste toestand zich als onrust, prikkelbaarheid en angst – de klassieke ontwenningsverschijnselen. Zie voor meer nicotineontwenning en hersenchemie.

Het stresssysteem van je lichaam

Nicotine werkt ook in op het stresshormoonsysteem van je lichaam, de HPA-as. Het onderzoek hierover is wisselend en gaat vooral over rokers: sommige studies vinden dat de cortisolreactie van rokers op een stressvolle taak afgevlakt is vergeleken met niet-rokers, en dat ontwenning die reactie weer verandert. Wat dat betekent voor hoe angstig je je voelt, staat niet vast, dus we beweren niet meer dan dat.

Sterkere producten

E-liquids met sterke nicotinezouten geven snel veel nicotine af. In het Verenigd Koninkrijk en de EU is de sterkte van liquids beperkt tot 20 mg/mL; in de Verenigde Staten worden producten van 50 mg/mL verkocht. Meer nicotine betekent een sterkere afhankelijkheid, en dat betekent waarschijnlijk een sterkere ontwenning – ook angst – als je stopt.

Vapen, angst en jonge gebruikers

Enquêtes onder tieners en jongvolwassenen vinden steeds weer dat vapen en angst of depressie samengaan. Wat ze niet kunnen laten zien, is wat eerst komt: nicotine kan de stemming verslechteren, en jongeren die al angstig zijn, beginnen misschien vaker met vapen. De CDC waarschuwt dat nicotine de ontwikkeling van de hersenen kan schaden, die doorgaat tot ongeveer je 25e.

Wat er met angst gebeurt als je stopt

De eerste dagen

Angst neemt in het begin vaak toe. De NHS noemt je angstig, prikkelbaar en onrustig voelen bij de ontwenningsverschijnselen en zegt dat die meestal het sterkst zijn in de eerste week, vooral de eerste 3 dagen. Dit is het moment waarop veel mensen concluderen dat ze nicotine "nodig hebben" om rustig te blijven. Weten dat de stijging te verwachten is, maakt het makkelijker om haar uit te zitten. Meer hierover in de tijdlijn van ontwenningsverschijnselen bij vapen.

De weken daarna

De NHS zegt dat ontwenningsverschijnselen gemiddeld drie tot vier weken duren, en dat sommige mensen ze een paar maanden voelen. Reken op goede en slechte uren; de richting is over het geheel naar beneden, maar niet in een rechte lijn.

Maanden later

In de Cochrane-review van 102 studies hadden mensen die stopten met roken daarna minder angst, depressie en stress dan mensen die bleven roken. De review beoordeelde het bewijs voor angst als laag in zekerheid, omdat het om observationele studies gaat, en het gaat over rokers, niet over vapers. De hoofdboodschap is toch belangrijk voor iedereen die stopt met nicotine: stoppen maakte mensen op lange termijn niet angstiger.

Praktische aanpak bij angst rond het stoppen

De wetenschap kennen maakt de eerste twee weken niet pijnloos. Onze gids hoe stop je met vapen beschrijft het praktische plan. Voor de angstige momenten:

Beweeg

In een overzicht van 14 studies verminderde één keer bewegen trek en ontwenningsverschijnselen, waaronder spanning en angst, tijdens het bewegen en tot 50 minuten daarna. Het ging om kleine inspanningen – een wandeling telt.

Adem rustig

De NHS raadt aan om 4 seconden door je neus in te ademen, 5 seconden vast te houden en 6 seconden door je mond uit te ademen. Zo heb je iets te doen terwijl het gevoel voorbijgaat. Een deel van waarom vapen kalmerend voelt, is misschien de langzame, diepe ademhaling zelf; een rustige ademhaling zonder vape houdt dat deel vast.

Benoem het

Als de angst na het stoppen opeens oploopt, is de eerste gedachte vaak "ik moet vapen". Tegen jezelf zeggen "dit is ontwenning, en het gaat voorbij" haalt het gevoel niet weg, maar kan de haast wegnemen om ernaar te handelen.

Zoek hulp

Heb je een angststoornis of gebruik je medicijnen voor je mentale gezondheid, praat dan met je arts voordat je stopt. Ontwenning kan angst een tijdje erger maken, en stoppen met roken kan de hoeveelheid van sommige medicijnen in je bloed veranderen, zoals clozapine en olanzapine, dus de doses moeten misschien worden nagekeken. Gratis stoppen-met-rokenprogramma's en je huisarts kunnen helpen. Voel je je ooit niet meer in staat om het aan te kunnen of niet veilig, zoek dan meteen hulp – in het Verenigd Koninkrijk bel je 111 of de Samaritans op 116 123; in Nederland 113 Zelfmoordpreventie: bel gratis 113, 24/7 bereikbaar, ook via chat op 113.nl; in België de Zelfmoordlijn, 1813 (gratis en anoniem, 24/7); is je leven direct in gevaar, bel dan 112.

Veelgestelde vragen

Veroorzaakt vapen angst, of maakt het bestaande angst alleen erger?

Studies laten zien dat vapen en angst samengaan, maar ze kunnen nog niet zeggen wat eerst komt. Wat wel duidelijk is: nicotineafhankelijkheid voegt tussen de doses angst door ontwenning toe, en bij rokers volgt op stoppen minder angst, niet meer.

Hoe lang duurt angst na het stoppen met vapen?

De NHS zegt dat ontwenningsverschijnselen, waaronder angst, meestal het sterkst zijn in de eerste week, vooral de eerste 3 dagen, en gemiddeld drie tot vier weken duren, soms een paar maanden. Hoe het bij jou gaat, hangt af van hoeveel je vapete en van je mentale gezondheid voordat je stopte.

Kan vapen paniekaanvallen veroorzaken?

Nicotine verhoogt hartslag en bloeddruk, en bij mensen die er gevoelig voor zijn, kan dat voelen als het begin van een paniekaanval; ontwenning kan angst verhogen. Heb je paniekaanvallen, praat dan met je huisarts over hoe je veilig stopt. Heb je pijn op de borst of moeite met ademen, zoek dan dringend medische hulp.

Moet ik NVM gebruiken om angst te hanteren als ik stop met vapen?

Nicotinevervangende middelen (NVM) – pleisters, kauwgom, zuigtabletten – geven je een gelijkmatige, lagere dosis nicotine, wat ontwenningsverschijnselen kan verzachten, ook angst. De NHS zegt dat een nicotinevervangend product sommige mensen kan helpen de ontwenningsverschijnselen van het stoppen met vapen te hanteren. Een apotheker of stoppen-met-rokenprogramma kan je adviseren over welk product en welke dosis, zeker als je zwanger bent of een hartaandoening hebt.

Wordt mijn angst weer normaal na het stoppen?

Voor de meeste mensen wijst het bewijs die kant op. Bij rokers melden mensen die gestopt blijven maanden later minder angst dan mensen die blijven roken. Vapers zijn nog niet zo nauwkeurig onderzocht.

Lees verder

• Hoe stop je met vapen: een stappenplan – klaar om de cyclus van angst te doorbreken? Begin met een praktisch stopplan.
• Tijdlijn van ontwenningsverschijnselen bij vapen – weet precies wat je dag voor dag kunt verwachten, zodat de angst van de ontwenning je niet overvalt.
• Stoppen met vapen tijdlijn – volg hoe je lichaam en hersenen herstellen nadat je stopt, ook wanneer je angst weer normaal wordt.