Is vapen slecht voor je? Wat het onderzoek echt laat zien

Het eerlijke antwoord is genuanceerder dan beide kanten meestal toegeven. De NHS zegt het in drie zinnen: vapen met nicotine is minder schadelijk dan roken; vapen is niet helemaal onschadelijk; en we weten nog niet wat de gevolgen op lange termijn kunnen zijn. Het Britse overzicht van het bewijs uit 2022 voegt daaraan toe dat vapen op korte en middellange termijn een klein deel van de risico's van roken met zich meebrengt – en dat het geen blootstelling aan vapen van langer dan 12 maanden kon samenvatten.

Wat er in de damp van een vape zit

De zichtbare wolk heet meestal "damp", maar het is een aerosol – fijne vloeistofdruppeltjes plus gassen. Dit zit erin:

Basisvloeistoffen

Propyleenglycol (PG) en glycerine (VG) zijn toegelaten in voedsel, en dat is iets anders dan ze jarenlang elke dag inademen. De NHS noemt irritatie van mond en keel, een droge mond en keel, en hoesten bij de veelvoorkomende bijwerkingen van vapen.

Nicotine

Nicotine is verslavend, en het verhoogt hartslag en bloeddruk en vernauwt bloedvaten, op welke manier je het ook binnenkrijgt. De NHS zegt dat kinderen en niet-rokers nooit zouden moeten vapen, onder meer omdat de hersenen van jongeren nog in ontwikkeling zijn.

Smaakstoffen

Er worden duizenden smaakstoffen gebruikt, en de meeste zijn getest om op te eten, niet om in te ademen. Specifieke zorgen:

• Diacetyl en verwante stoffen met botersmaak: in verband gebracht met een ernstige longziekte bij fabrieksarbeiders. Een Harvard-studie vond diacetyl in 39 van de 51 geteste e-sigaretproducten met smaak. Zie popcornlong voor wat dat wel en niet betekent voor vapers.
• Kaneelaldehyde (kaneel): in een laboratoriumstudie bevatten 20 van 39 navulvloeistoffen het in hoeveelheden die giftig zijn voor menselijke longcellen.
• Pulegon (munt): door het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) ingedeeld als mogelijk kankerverwekkend voor mensen (groep 2B).

Stoffen die bij verhitting ontstaan

Bij het verhitten van de vloeistof ontstaan nieuwe stoffen – onder andere formaldehyde, aceetaldehyde en acroleïne, meer bij een hoger vermogen – en kleine hoeveelheden metaal uit het spiraaltje. Een laboratoriumstudie vond gehaltes aan giftige stoffen in de damp van e-sigaretten die 9 tot 450 keer lager lagen dan in sigarettenrook.

Effecten op de luchtwegen

Klachten: de NHS noemt hoesten en kortademigheid bij de veelvoorkomende bijwerkingen van vapen. In grote bevolkingsgegevens is het beeld minder duidelijk dan vaak wordt beweerd: in de Amerikaanse PATH-studie hing alleen e-sigaretten gebruiken grotendeels niet samen met een piepende ademhaling of nachtelijk hoesten, als er rekening werd gehouden met roken in het verleden, terwijl elk roken van sigaretten dat wel deed.

Afweercellen: in een laboratoriumstudie doodde gecondenseerde damp van e-sigaretten menselijke longmacrofagen en verminderde hij hun vermogen om bacteriën op te ruimen; condensaat zonder nicotine was minder giftig, maar had nog steeds effect. De auteurs merken op dat onderzoek bij mensen nog nodig is.

Het onbekende: ziekten als COPD en longkanker hebben tientallen jaren nodig om te ontstaan. We weten nog niet of tientallen jaren vapen ze in betekenisvolle mate veroorzaakt. Zie wat vapen met je longen doet en bijwerkingen van vapen.

Effecten op hart en bloedvaten

Nicotine verhoogt hartslag en bloeddruk en vernauwt bloedvaten, op welke manier je het ook binnenkrijgt. Naast nicotine:

• Veranderingen in de bloedvaten op korte termijn: in een studie uit 2019 bij 31 gezonde niet-rokers verslechterde één sessie vapen zonder nicotine tijdelijk de werking van de bloedvaten
• Voor rokers die overstappen, keert de richting om: een gerandomiseerde studie vond dat de werking van de bloedvaten binnen een maand na de overstap van sigaretten naar e-sigaretten verbeterde

Of de effecten van vapen op korte termijn over tientallen jaren tot hartziekte leiden, is niet bekend. Zie het effect van nicotine op het hart.

Mondgezondheid

Een droge mond is een veelvoorkomende bijwerking van vapen, en een droge mond is slecht voor tanden en tandvlees. Goede studies op lange termijn naar vapen en tandvleesziekte ontbreken nog.

Schadebeperking in context

Voor mensen die anders zouden roken, verlaagt volledig overstappen op vapen het gezondheidsrisico vrijwel zeker flink: het Britse overzicht vond bij vapers een duidelijk lagere blootstelling aan giftige stoffen die met kanker, luchtwegziekten en hartziekten samenhangen dan bij rokers. Onze vergelijking tussen vapen en roken loopt het punt voor punt door.

Maar het argument van schadebeperking geldt alleen voor de vergelijking tussen vapen en roken. Voor iemand die nooit rookte, voegt beginnen met vapen risico's toe die er niet waren. Voor een roker verlaagt overstappen het risico, maar het haalt het niet weg – en de NHS raadt aan om uiteindelijk ook te stoppen met vapen.

Veelgestelde vragen

Is vapen slecht voor je longen?

Tot op zekere hoogte waarschijnlijk wel. De NHS noemt hoesten, een geïrriteerde keel en kortademigheid bij de veelvoorkomende bijwerkingen, en laboratoriumstudies laten zien dat damp afweercellen in de longen kan schaden. Het is veel minder schadelijk dan roken, en het risico op lange termijn is nog niet bekend.

Is vapen zonder nicotine veilig?

Veiliger, niet veilig. Damp zonder nicotine bevat nog steeds PG, glycerine, smaakstoffen en stoffen die bij verhitting ontstaan, en één studie vond dat één sessie vapen zonder nicotine bij gezonde niet-rokers de werking van de bloedvaten tijdelijk verslechterde.

Hoe verhoudt vapen zich tot roken?

Bij vapen word je blootgesteld aan veel minder giftige stoffen, in veel lagere hoeveelheden. Het is veel minder schadelijk dan roken – en dat is een lage lat.

En meeademen van vapedamp?

Uitgeademde damp bevat nicotine en fijne deeltjes, in lagere hoeveelheden dan meegerookte sigarettenrook. Het blijft verstandig om niet te vapen bij kinderen of met anderen in afgesloten ruimtes.

Moet ik overstappen van roken op vapen?

Rook je en is stoppen je op een andere manier niet gelukt, dan zegt de NHS dat vapen een van de meest werkzame hulpmiddelen is om te stoppen met roken en veel minder schadelijk is dan roken – probeer uiteindelijk ook met vapen te stoppen. Rook je niet, dan is er geen gezondheidsreden om te beginnen.

Zijn sommige vapes veiliger dan andere?

Minder nicotine betekent minder afhankelijkheid, en een lager vermogen geeft minder stoffen die bij verhitting ontstaan. Smaken vermijden waarvan bekend is dat ze diacetyl of kaneelaldehyde bevatten, kan het risico voor de luchtwegen verlagen. Koop bij betrouwbare verkopers – in het Verenigd Koninkrijk producten die onder de Britse veiligheidsregels vallen. Geen enkele vape is volkomen veilig.

Lees verder

• Wat vapen met je longen doet – een gedetailleerde blik op hoe het inademen van damp de luchtwegen, afweercellen en de longfunctie op lange termijn beïnvloedt.
• Vapen of roken: wat is echt erger? – een vergelijking punt voor punt van blootstelling aan stoffen, risico op kanker en verslavingskans.
• Bijwerkingen van vapen – de volledige lijst met vastgelegde bijwerkingen van vapen, op korte en lange termijn.