Wat vapen met je longen doet: de wetenschap uitgelegd

Je longen zijn ontstaan om lucht in te ademen, geen verneveld propyleenglycol, smaakstoffen en sporen van metaal. Dat is geen moreel oordeel; het is een reden om te kijken wat het onderzoek laat zien – los van zowel het bagatelliseren door de branche als de paniek in de roddelpers. De korte versie: vapen is veel minder schadelijk voor de longen dan roken, het is niet onschadelijk, en niemand weet nog wat tientallen jaren vapen doen.

De damp is niet "gewoon waterdamp"

De damp van een e-sigaret is een nevel van fijne druppeltjes met propyleenglycol (PG), glycerine (VG), nicotine, smaakstoffen en – afhankelijk van het apparaat – sporen van metaal uit het verwarmingsspiraaltje. Het is geen stoom. De NHS noemt hoesten, een droge mond en keel, irritatie van mond en keel, en kortademigheid als veelvoorkomende bijwerkingen van vapen.

Waar de damp terechtkomt

De damp van een vape bestaat uit heel fijne deeltjes, klein genoeg om diep in de longen te komen. Hoeveel er waar neerslaat, hangt af van het apparaat, het vermogen en hoe mensen trekken; apparaten met een hoog vermogen maken per trekje veel meer damp. We konden de specifieke vergelijkingen met sigarettenrook over waar de deeltjes neerslaan, die vaak worden aangehaald, niet controleren, dus we herhalen ze niet.

Smaakstoffen

Smaakstoffen in vapes zijn toegelaten om op te eten, en dat zegt niets over inademen.

Diacetyl en verwante stoffen

Diacetyl, de stof die naar boter smaakt, veroorzaakte een ernstige longziekte (bronchiolitis obliterans, "popcornlong") bij fabrieksarbeiders die er grote hoeveelheden van inademden. Een Harvard-studie van 51 e-sigaretproducten met smaak vond in 47 minstens een van drie van zulke smaakstoffen, en diacetyl zelf in 39. De hoeveelheden die vapers inademen, zijn veel lager dan die blootstelling in de fabrieken. Zie popcornlong en vapen voor wat dat wel en niet betekent.

Kaneelaldehyde

In een laboratoriumstudie bevatten 20 van 39 navulvloeistoffen met kaneelsmaak kaneelaldehyde in hoeveelheden die giftig zijn voor menselijke longcellen, en de damp werd giftiger bij een hogere spanning.

Stoffen die bij verhitting ontstaan

Bij het verhitten van de vloeistof ontstaan stoffen die er eerst niet in zaten – onder andere formaldehyde, aceetaldehyde en acroleïne, meer bij een hoger vermogen. Formaldehyde is door het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) ingedeeld als kankerverwekkend in groep 1. Een laboratoriumstudie vond gehaltes aan giftige stoffen in de damp van e-sigaretten die 9 tot 450 keer lager lagen dan in sigarettenrook.

Propyleenglycol en glycerine

Beide trekken vocht aan, en dat is een van de redenen dat vapen mond en keel kan uitdrogen. Het bewijs op lange termijn dat er het dichtst bij komt, komt van theater- en filmploegen die aan toneelrook worden blootgesteld: een studie bij werknemers in de entertainmentbranche vond een piepende ademhaling en een benauwd gevoel op de borst die samenhingen met de opgetelde blootstelling aan rook van minerale olie en glycol, en een lagere longfunctie bij wie het dichtst bij de rook werkte. Toneelrook is geen vapen, maar het is een reden tot voorzichtigheid. Zie bijwerkingen van vapen.

Metalen uit verwarmingsspiraaltjes

Een studie in Environmental Health Perspectives testte apparaten van echte gebruikers en vond chroom, nikkel en lood in de damp, in veel hogere hoeveelheden dan in de vloeistof voordat die het spiraaltje raakte – soms boven de grenzen die voor de gezondheid gelden. De auteurs concludeerden dat e-sigaretten een mogelijke bron van blootstelling aan giftige metalen zijn.

EVALI: wat het was en wat niet

Bij de uitbraak in 2019–2020 in de Verenigde Staten van longschade door het gebruik van e-sigaretten of vapeproducten (EVALI) registreerde de CDC tot februari 2020 2.807 ziekenhuisopnames of sterfgevallen, waarvan 68 bevestigde sterfgevallen. Een studie van longvocht van 51 patiënten vond vitamine E-acetaat bij 48 van hen (94%) en THC-gebruik bij 94% van de mensen van wie gegevens waren. Vitamine E-acetaat was een toevoeging in illegale THC-cartridges.

EVALI was dus geen ziekte van gereguleerde nicotinevapes. Maar het liet zien wat er kan gebeuren als er iets in een vape komt wat niet veilig is om in te ademen – een reden om alleen bij betrouwbare verkopers te kopen.

Klachten en longfunctie

Het beeld is gemengder dan de koppen doen vermoeden. In de Amerikaanse PATH-studie hing alleen e-sigaretten gebruiken grotendeels niet samen met een piepende ademhaling of nachtelijk hoesten, als er rekening werd gehouden met roken in het verleden. Laboratoriumstudies laten wel schade zien: gecondenseerde damp van e-sigaretten beschadigde menselijke afweercellen in de longen en verminderde hun vermogen om bacteriën op te ruimen. Studies naar de longfunctie van vapers geven wisselende uitkomsten, en het Britse overzicht uit 2022 kon geen bevindingen samenvatten over blootstelling aan vapen van langer dan 12 maanden.

De vraag naar herstel

Er is geen studie op lange termijn naar het herstel van de longen na het stoppen met vapen, dus we kunnen je geen tijdlijn geven. Rookte je voordat je ging vapen, dan loopt de tijdlijn van herstel na het roken al sinds je laatste sigaret. Voor wat wel en niet bekend is, zie de tijdlijn van herstel na het stoppen met vapen.

Of veel en langdurig vapen blijvende schade aan de longen geeft, is de grote onbekende. Vapen bestaat nog niet lang genoeg voor gegevens over 20 of 30 jaar, en het is eerlijk om dat te zeggen.

Veelgestelde vragen

Is vapen slechter voor je longen dan roken?

Vrijwel zeker niet. Vapes maken geen teer of koolmonoxide, en het Britse overzicht uit 2022 vond dat vapers veel minder werden blootgesteld aan giftige stoffen die met longziekten samenhangen dan rokers. Maar "minder schadelijk dan roken" is niet hetzelfde als veilig, en de gevolgen op lange termijn zijn niet bekend. Zie is vapen slecht voor je.

Kan vapen popcornlong veroorzaken?

We kennen geen bevestigd geval van bronchiolitis obliterans door het vapen van nicotine, en de hoeveelheden stoffen van het type diacetyl die vapers inademen, liggen ver onder de blootstelling in de fabrieken die het veroorzaakte. Die stoffen worden nog steeds in veel liquids met smaak gevonden, dus het is redelijk om ze te vermijden.

Hoe lang duurt het voordat de longen herstellen na het stoppen met vapen?

Niemand heeft het gemeten. Veel mensen merken binnen een paar weken na het stoppen dat ze minder hoesten en minder last van hun keel hebben. Rookte je eerder, dan telt je herstel van het roken vanaf je laatste sigaret. Ga naar je huisarts met een hoest die langer dan drie weken aanhoudt.

Veroorzaakt vapen longkanker?

Er is nog geen rechtstreeks bewijs dat het dat doet, en de blootstelling aan kankerverwekkende stoffen is veel lager dan bij roken. Maar de damp bevat in lage hoeveelheden wel enkele kankerverwekkende stoffen, longkanker heeft tientallen jaren nodig om te ontstaan, en de NHS zegt dat vapen nog niet lang genoeg bestaat om de risico's op lange termijn te kennen.

Is meeademen van vapedamp schadelijk?

Uitgeademde damp bevat nicotine en fijne deeltjes, in lagere hoeveelheden dan meegerookte sigarettenrook. Het effect op lange termijn op omstanders staat niet goed vast. Het is verstandig om niet te vapen bij kinderen of met anderen in afgesloten ruimtes.

Lees verder

• Popcornlong en vapen: mythe en bewijs uit elkaar gehaald – wat het onderzoek naar diacetyl echt laat zien en of de huidige e-liquids dit risico nog geven.
• Is vapen slecht voor je? Wat de wetenschap zegt – een uitgebreide blik op de gevolgen van vapen voor je gezondheid, verder dan alleen longschade.
• Stoppen met vapen tijdlijn – wat het bewijs wel en niet zegt over je lichaam nadat je stopt.