Hypnose om te stoppen met roken: werkt het echt?

Hypnose om te stoppen met roken is een onderwerp dat de meningen verdeelt. Genoeg mensen zeggen dat ze via hypnotherapie zijn gestopt, maar het hoort niet bij de behandelingen om te stoppen die de NHS aanraadt: haar pagina's verwijzen mensen naar nicotinevervangende middelen (NVM), medicijnen zonder nicotine, vapes en Stop Smoking Services. De waarheid ligt ergens tussen "wondermiddel" en "complete kwakzalverij".

Hier volgt een eerlijke blik op wat het bewijs echt laat zien.

Wat hypnotherapie is (en niet is)

Bij klinische hypnose wordt een gerichte, trance-achtige toestand opgewekt waarin je extra ontvankelijk bent voor suggesties, en geeft een opgeleide behandelaar therapeutische suggesties. Bij stoppen met roken gaan die meestal over hoe onaangenaam roken is, wat stoppen oplevert en wat je anders kunt doen bij trek.

Hypnotherapie is niet:

Gedachtecontrole
Slaap
Iets wat werkt bij mensen die niet willen
Een oplossing in één sessie (bij betrouwbare behandelaars)

Het mechanisme waarlangs het zou kunnen werken: hypnotische suggestie kan voornemens over gedrag versterken en de emotionele lading van gedachten over roken veranderen. Dat past bij wat bekend is over de effecten van hypnose op waarneming en automatisch denken.

Wat het klinische bewijs laat zien

Gerandomiseerde gecontroleerde studies

De Cochrane Collaboration bekeek 14 gerandomiseerde studies naar hypnotherapie om te stoppen met roken (1.926 mensen). Haar conclusie uit 2019: er is onvoldoende bewijs om vast te stellen of hypnotherapie effectiever is dan andere vormen van begeleiding bij gedragsverandering of stoppen zonder hulp, en als er een voordeel is, is dat "hooguit klein".

Specifieke bevindingen:

Sommige studies laten zien dat hypnotherapie vergelijkbaar presteert met begeleiding bij gedragsverandering
De methodologische kwaliteit van de meeste studies is zwak (onvoldoende randomisatie, korte vervolgperiode, kleine groepen)
In de beter opgezette studies heeft hypnotherapie geen consistent voordeel ten opzichte van de vergelijkingsgroepen (advies, begeleiding bij gedragsverandering)

Een paar losse studies laten positieve resultaten voor hypnotherapie zien, maar dat zijn meestal studies van lagere kwaliteit. Studies van hogere kwaliteit zijn minder eenduidig.

Vergeleken met NVM en medicijnen

Geen enkele directe vergelijkende studie van hoge kwaliteit heeft gevonden dat hypnotherapie effectiever is dan varenicline of een combinatie van NVM. Vergelijk wat die achter zich hebben: in hun Cochrane-reviews verhoogde NVM de kans op stoppen met ongeveer 50–60% en verdubbelde varenicline die kans ruimschoots, allebei op basis van bewijs met hoge zekerheid uit tientallen studies. De resultaten van hypnotherapie verschillen sterk per studie, en de meeste studies hebben een hoog risico op vertekening.

Het probleem van zelfgerapporteerde gegevens

De meeste overtuigende ervaringsverhalen en een deel van de gepubliceerde studies steunen op zelfgerapporteerd stoppen in plaats van biochemisch bevestigd niet-roken (bijvoorbeeld met een cotininetest). Zelfgerapporteerde stoppercentages liggen steeds hoger dan biochemisch bevestigde. Studies die het stoppen biologisch controleren, laten meestal bescheidener effecten zien.

Waarom sommige mensen wel stoppen via hypnose

Het mechanisme doet er minder toe dan je zou denken. Voor sommige mensen levert hypnotherapie op:

Een formeel "moment" dat het stoppen markeert
Minder angst voor het stoppen door ontspanningstechnieken
Een sterker voornemen door de ervaring van de behandeling
Een emotionele band met de gezondheidsredenen om te stoppen

Dat zijn echte voordelen. De vraag is of ze specifiek zijn voor hypnose of ook te krijgen zijn via andere vormen van begeleiding bij gedragsverandering (gesprekken, cognitieve gedragstherapie, groepsprogramma's) die sterker bewijs hebben.

Ook goed om te weten: mensen die zelf hypnotherapie zoeken en ervoor betalen, zijn meestal erg gemotiveerd om te stoppen. Ervaringsverhalen komen van de mensen bij wie het leek te werken, en daarom kunnen ze je niet vertellen hoe goed het werkt.

De methode van Allen Carr (geen hypnose, maar vaak in één adem genoemd)

De "EasyWay" van Allen Carr wordt door het publiek vaak op één hoop gegooid met hypnose, maar het is een cognitief-gedragsmatige aanpak die erop gericht is anders naar roken te leren kijken, niet een vorm van hypnotische suggestie. Er is bewijs uit een gerandomiseerde studie: een studie in Londen onder 620 rokers vond geen duidelijk verschil tussen één sessie van Allen Carr's Easyway en gespecialiseerde begeleiding volgens NHS-standaard met medicijnen – 19,4% tegenover 14,8% gestopt na zes maanden, een verschil dat op toeval kan berusten. Het is waarschijnlijk de beter onderbouwde van de "alternatieve" aanpakken.

Moet je hypnotherapie proberen?

Gezien het bewijs:

Het kan de moeite waard zijn als:

Je NVM en medicijnen hebt geprobeerd en die niet hielpen
Je goed reageert op begeleiding gericht op gedrag en denken
Je erg gemotiveerd bent, maar worstelt met de psychologische kant van het stoppen
Je een medische omgeving moeilijk bereikbaar of onaantrekkelijk vindt

Het mag niet in de plaats komen van:

NVM of medicijnen op recept (die veel sterker bewijs hebben)
Begeleiding door opgeleide professionals bij het stoppen
Een duidelijke stopdatum en voorbereiding op je gedrag

Kies je toch voor hypnotherapie, gebruik het dan naast medicijnen, niet als vervanging. Of hypnotherapie naast medicijnen je kansen vergroot, is niet aangetoond: de Cochrane-review vond te weinig betrouwbaar bewijs om te zeggen dat hypnotherapie beter werkt dan andere begeleiding.

Een behandelaar kiezen: Vaardigheid en aanpak verschillen flink. Zoek naar geregistreerde klinische hypnotherapeuten met specifieke ervaring met stoppen met roken. In het VK registreert de British Society of Clinical and Academic Hypnosis (BSCAH) opgeleide behandelaars. Wees op je hoede voor claims over een "directe genezing" in één sessie.

Veelgestelde vragen

Werkt hypnose om te stoppen met roken?

Het bewijs is niet doorslaggevend. De Cochrane-review vond onvoldoende bewijs dat het beter werkt dan andere begeleiding of stoppen zonder hulp, en een eventueel voordeel is "hooguit klein". In geen enkele goed opgezette studie is het effectiever dan NVM of varenicline. Wil je het proberen, gebruik het dan naast medicijnen, niet in plaats daarvan.

Hoeveel sessies hypnotherapie heb je nodig om te stoppen met roken?

Daar is geen onderbouwd antwoord op: de studies gebruikten verschillende aanpakken en lengtes, en geen enkele laat een ideaal aantal zien. Wees op je hoede voor iedereen die een "directe genezing" in één sessie belooft.

Biedt de NHS hypnotherapie aan om te stoppen met roken?

Het hoort niet bij de behandelingen om te stoppen die de NHS aanraadt. De Stop Smoking Services van de NHS bieden gratis begeleiding plus NVM en medicijnen zonder nicotine zoals varenicline en cytisine: de mogelijkheden met het sterkste bewijs.

Gerelateerd: Tips om te stoppen met roken die echt werken, Medicijnen op recept om te stoppen met roken, Steungroepen bij stoppen met roken